Beleefdheidsregels

Probeer nooit om ook te buigen zoals de Japanners.  Je slaat bijna altijd een gek figuur en in het slechtste geval kom je zelfs beledigend over.  De aard en de diepte van de buiging hangen immers af van zovele voorwaarden en omstandigheden dat het voor ons onbegonnen werk is om het te proberen of om het aan te leren.   Een bescheiden knikje met het hoofd is  meestal meer dan voldoende om beleefd te zijn.

Een Japanner heeft een speciaal soort portefeuille voor naamkaartjes.  Vergeet je naamkaartje niet.  Het is de gewoonte om bij elke eerste kennismaking met zakenrelaties, plaatselijke gidsen, e.d. je naamkaartje af te geven.  Een visitekaartje wordt ofwel met beide handen, ofwel met de rechterhand alleen afgegeven.

Je spreekt een Japanner steeds aan met de familienaam.  De voornaam wordt enkel gebruikt door mensen die heel familiair met mekaar omgaan.  Voeg achter de familienaam het achtervoegsel "SAN" toe, wat "meneer" of "mevrouw" betekent

Spreek zeker nooit een oudere Japannner aan met de voornaam.  Dit zou pas een zware belediging zijn.

Een Japanner heeft een grondige hekel aan lichamelijk contact.  Ga dus nooit te dicht bij een Japanner of bij de gids staan.

Opgelet bij het stellen van vragen.  Het antwoord van een Japanner kan zeer onduidelijk en vaag zijn.  Ja is niet altijd ja, neen is niet altijd neen.  Alles hangt bij voorbeeld af van de manier waarop een vraag gesteld wordt.  Een negatieve vraag met neen beantwoorden, kan betekenen dat het antwoord ja is.  Bovendien moet je er rekening mee houden dat een Japanner zijn bezoeker of zijn gesprekspartner niet rechtstreeks wil ontgoochelen.  Hij zal dus luidop "ja" of "misschien" of "ik weet het nog niet" zeggen terwijl hij in zichzelf "neen" denkt.

Rechtstreekse vragen kan je beter niet stellen.  Een Japanner weet er geen blijf mee wanneer hij een "onaangenaam" antwoord moet geven.  Hij wil dan liever "vaag" blijven.

Let op met gebarentaal.  Bepaalde gebaren die bij ons volkomen normaal zijn of in  ieder geval aanvaard worden, kunnen in Japan heel grof overkomen.  Wijs nooit rechtsreeks naar iemand, roep nooit iemand met een "vinger"-gebaar maar gebruik je hele hand.  Tellen op de vingers gebeurt in Japan omgekeerd: zij plooien de vingers één na één naar binnen, wanneer wij ze naar buiten plooien.

In restaurants wordt bij het binnenkomen meteen een glas koud drinkwater geserveerd.  Dit is gratis en er wordt ook niet verwacht dat je bij de maaltijd iets anders drinkt.  Drank aan tafel kost trouwens enorm veel.  Men zal je dus niet scheef bekijken wanneer je enkel water drinkt.  Thee is overal spotgoedkoop, een KOP KOFFIE kan daarentegen wel eens een hele hap uit je budget halen.  We spreken dan van bijvoorbeeld 200 tot 300 frank voor een kopje koffie.  In alle restaurants wordt trouwens heel lekker gegeten en de hygiëne is overal tip top in orde.

Op de kamer hangt er in het hotel een soort kimono.  Dit is echter geen echte kimono, maar wel een "yukata", een soort kamerjas.  Je mag die uiteraard niet meenemen, maar indien je er één wil dan je die meestal wel aankopen in de winkeltjes van het hotel.

Zorg ervoor dat elke medereiziger een kaartje op zak heeft met de naam en het adres van het hotel, het telefoonnummer, …  Eventueel is het ook interessant om bovendien ook de lokalisatie van het hotel op het stadsplan bij te hebben voor de taxichauffeurs.  Taxichauffeurs vormen immers een groot probleem, in die zin dat zij het in uw beste Japans uitgesproken reisdoel zelden verstaan.  Zorg er dus vooral voor dat u het adres op schrift hebt; ieder hotel heeft daar speciale kaartjes voor, die zij ook voor u zullen invullen.  Vergeet ook het kaartje met de naam van uw hotel niet!

Kijk een Japanner nooit rechtstreeks in de ogen.  Dit brengt hem ernstig in verwarring, vooral omdat hij zelf altijd een zo nederig mogelijke houding aanneemt.  Mensen aanstaren, zelfs ongewild, wordt ook als zeer onbeleefd ervaren.  Nochtans zal het wel voorvallen dat Japanners jou aanstaren.  Zij worden vooral gefascineerd door onze … grote neuzen, onze ... blonde haren, ....

Mocht je om één of andere reden ergens thuis uitgenodigd worden, ga dan zeker nooit de keuken binnen.  Dit is een deel van het huis dat strikt privaat wordt beschouwd.

Ga nooit een kamer binnen waar tatami ligt zonder je schoenen uit te doen en vergeet niet dat poiletslippers daar moeten blijven en niet elders gebruikt mogen worden.

Je vult ook nooit je eigen glas wanneer je in gezelschap een restaurant bezoekt.  Aan tafel mag je enkel het glas van je tafelgenoten vullen en zij vullen dan op hun beurt het jouwe.

Voor jezelf is één woord zeer belangrijk nl. "sumimasen" betekent : "pardon", "sorry", "excuseert u mij even", enz.  Je hoort het dagelijks en zowat overal en door iedereen zeggen.

.

Aanspreekvormen

 

Aanspreekvormen zijn in het Japans duidelijk afhankelijk van de relatie met de aangesprokene en of men tot dezelfde groep behoort als de aangesprokene. Een groep kan zijn: het gezin, de familie, het dorp, de afdeling op het werk, de fabriek etc. Binnen de groep spreekt men tegen mensen van gelijke status op een 'gewone spreektoon' en gebruikt men de 'gewone' aanspreekvormen. Tegen mensen binnen de groep maar met een hogere status (kind tegen vader of medewerker tegen zijn baas) of tegen leden buiten de groep spreekt men in een beleefde vorm en wordt de beleefde aanspreekvorm gebruikt. Daarnaast kent men nog de zeer beleefde taalvorm, die gebruikt wordt tegen zeer hooggeplaatste personen, zoals tegen directeuren. Als men over leden van de eigen groep spreekt, praat men in de 'gewone' vorm maar sprekende over mensen buiten de groep, wordt de beleefde vorm gebruikt.
Als een kind over zijn vader praat wordt de gewone vorm gebruikt: 'chichi', maar tegen zijn vader zegt hij: 'otôsan'. Voor moeder geldt 'haha' als een kind over haar praat maar hij noemt haar okâsan. Tegenwoordig wordt in plaats van haha en chichi ook wel 'mama' en 'papa' gebruikt, maar voornamelijk door de jongere kinderen.
Het bekende achtervoegsel -san wordt gebruikt als aanspreekvorm voor volwassenen en staat ongeveer gelijk aan onze meneer of mevrouw. Het wordt gebruikt in een wat formelere relatie, bijv. binnen een bedrijf. Dit achtervoegsel -san, kan zowel achter de voornaam als achter de achternaam gebruikt worden, maar achter de voornaam wordt voornamelijk gebruikt door directe familieleden. Tegen vrouwen kan, bij een  wat intiemere relatie ook voornaam-chan gebruikt worden. Het achtervoegsel -sama is overigens een beleefdere versie van -san.
In Japan maakt men ook erg veel gebruik van bijnamen, dit zijn dan meestal afgeleiden van de gewone namen en geen namen met een negatieve betekenis, overigens meer door vrouwen dan door mannen. Iemand die Hirayama Shinobu heet kan bijv. Shi-chan genoemd. Mannen gebruiken wat vaker alleen de achternaam (dus zonder -san) als bijnaam. De bijnaam ontstaat meestal, net als bij ons, in de loop van de tijd en wordt door vrienden gecreëerd. Het gebruik van deze bijnamen is dermate geaccepteerd dat men die ook vraagt als een gewone relatie naar vriendschap toegaat.

De beleefde aanspreekvormen gelden ook voor de jongere zusters en broers. Binnen een gezin geldt nl. ook een strenge hiërarchie. Zo zal een oudere broer zijn jongere broers en zusters met de naam aanspreken maar de jongere broer of zus dient de oudere broer of zus met de beleefde vorm aan te spreken (resp. onii-san en onee-san).

Als buitenlander heeft men altijd wat meer ruimte, de Japanner gaat er al vanuit dat een buitenlander er weinig van begrijpt, maar het beste is om altijd achternaam-san te gebruiken, bijv. als men net aan elkaar is voorgesteld. Wil men anders aangesproken worden, bijv. omdat de relatie vriendschappelijk wordt, dan zegt men dit wel. Men zal de buitenlander ook met achternaam-san aanspreken.

In het westen gebruiken we nogal veel de persoonlijkvoornaamwoorden ik, jij, hij, zij etc. In Japan gebruikt men die nauwelijks, eigenlijk alleen om er de nadruk op te leggen. Door de zinsbouw is het altijd wel duidelijk wie bedoeld wordt en in plaats van 'jij' wordt vaak de naam gebruikt of de titel of het beroep. Tegen Yukiko zegt men dan Yukiko-san, ....... en dan volgt de zin.